( 1 ) مشاوره با اصحاب براى مقابله با احزاب قمى مىنويسد : وقتى رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله از حركت احزاب مطلع شد ، با اصحاب خود كه هفتصد نفر بودند به مشورت پرداخت . در اين ميان سلمان فارسى « 1 » گفت : اى رسول خدا ، تعداد ما اندك است و نمىتوانيم به مدت زياد در مقابل تعداد زياد مقاومت كنيم . رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله به او فرمود : پس چه كنيم ؟ سلمان گفت : خندقى را حفر مىكنيم كه حايل بين ما و آنها باشد و در آن صورت مىتوانيم به مدت زياد در برابر آنها مقاومت كنيم ؛ زيرا آنها نمىتوانند از تمام جهات به ما حمله كنند . و ما عجم‌ها به هنگامى كه در سرزمين‌هاى فارس مورد هجوم دشمن قرار مىگرفتيم ، خندق حفر مىكرديم تا از جاهاى معلومى جنگ برپا شود . پس جبرئيل نازل شد و فرمود : همانا سلمان راه خوبى را نشان داده است . « 2 » ( 2 ) شيخ مفيد در ارشاد مىنويسد : هنگامى كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله از حركت احزاب و تعداد زياد آنها مطلع شد ، به مشورت با ياران خود پرداخت . اتفاق نظر آنها بر اين بود كه در مدينه بمانند و با استفاده از امكانات و موانع دفاعى شهر به جنگ با دشمن بپردازند . و سلمان به آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله پيشنهاد كرد كه خندق حفر كنند و رسول الله صلّى اللّه عليه و آله دستور حفر خندق را صادر كرد و خودش هم در آن به كار پرداخت و مسلمانان به كندن خندق اقدام كردند . « 3 » ( 3 ) واقدى مىنويسد : هنگامى كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله از حركت قريش مطلع شد ، مردم را جمع كرد و آنها را از جريان مطلع كرده و به تلاش و كوشش سفارش كرد و به آنها در صورت صبر و استقامت و پرهيزگارى وعدهء پيروزى داد و فرمود كه از خدا و رسولش اطاعت كنند . آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله در مورد جنگ‌ها ، زياد به مشورت با اصحاب مىپرداخت و در مورد جنگ خندق هم با اصحاب به مشورت پرداخت و فرمود : آيا از مدينه خارج شويم ؟ يا در مدينه سنگر

--> ( 1 ) . طبرسى اين خبر را در مجمع البيان ، ج 8 ، ص 533 به صورت مختصر ذكر كرده و گفته است : جنگ خندق ، اوّلين جنگى بوده است كه سلمان در حالى كه آزاد شده بود ، در كنار نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله در آن شركت داشت . و در الدرجات الرفيعة ، ص 205 از شواهد النبوه آمده است كه : چون سلمان برده بود ، نتوانست در بدر و احد شركت كند تا اين كه در سال پنجم هجرى آزاد شد . ( 2 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 177 . ( 3 ) . ارشاد ، ج 1 ، ص 95 . و به مشورت با سلمان در اعلام الورى ، ج 1 ، ص 191 و مناقب آل ابى طالب ، ج 1 ، ص 197 و سيرهء ابن هشام ، ج 3 ، ص 235 و تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 50 و التنبيه و الاشراف ، ص 216 اشاره شده است .